Mù mắt | Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (GS. Đỗ Tất Lợi)

Mù mắt | Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (GS. Đỗ Tất Lợi)

Mù mắt | Isotoma longiflora

Sadita Thứ Sáu, ngày 05/11/2021 17:06 CH (GMT+7) 411

Tên khoa học là Isotoma longiflora Presl., Lobelia longifloia Willd., Laurentia longiflora (L.) Peterm. Thuộc phân họ Lô-bê-li (Họ lỗ bình) Lobeliaceae – Họ hoa chuông Campanulaceae.

A. Mô tả cây
Cây thảo, cao chừng 0.5m, phân nhiều cành, thân có lông. Toàn cây có nhựa mủ độc, dây vào mắt có thể làm mù mắt, do đó mang tên như vậy. Lá hình mác nhọn, mép có răng cưa, hoa mọc ở kẽ lá, lưỡng tính, không đầu, 5 lá đài, 5 cánh hoa liền nhau thành một ống dài tới 10cm, màu trắng, 5 nhị dính liền nhau bởi bao phấn thành một ống bao quanh vòi nhuỵ, còn chỉ nhị vẫn rời nhau, 2 lá noãn, bầu hạ. Một vòi dài tận cùng bởi đầu nhụy hai thùy. Quả nang, hai ô đựng nhiều hạt nhỏ.
 
 
 
Mù mắt - Isotoma longiflora
 
B. Phân bố, thu hái và chế biến
Cây vốn có nguồn gốc ở Pê-ru (Nam Mỹ) nhưng hiện nay mọc hoang dại và được trồng ở nhiều nước như Malaixia, Ấn Độ, tại nhiều vườn và bờ ruộng ở miền Bắc nước ta.
 
Thường ít được thu hái, do tính chất gây kích ứng của nhựa mủ. Muốn dùng cây này, người ta thu hái toàn bộ phần trên mặt đất vào lúc cây kết quả và gần chín. Thu hái về thái nhỏ, phơi hay sấy khô.
 
Cây có độc, phải đặc biệt chú ý để tránh nhầm lẫn.
 
C. Thành phần hóa học
Toàn cây chứa chất nhựa hắc, nếm vào có cảm giác nóng bỏng, vào mắt gây kích ứng và có thể mù mắt.
 
Từ cây này, người ta có thế chiết được một ancaloit gọi là isotomin có tác dụng gần như chất lobelin.
 
Chất isotomin tác dụng trên hệ thần kinh và gây tim ngừng đập ở dạng tâm thu.
 
Năm 1945, Sanchez G. C. đã nghiên cứu tác dụng dược lý của cây này [1945, Farmacologia de la isotoma longiflorum, Rev. Med. Experint. (Lima) 4 (4) tr. 284 - 318]: Tiêm thuốc vào mạch máu làm tăng biên độ và tần số nhịp hô hấp, kèm theo một thời gian ngắn xỉu xuống liền theo một giai đoạn kích thích dài. Tác dụng kích thích hô hấp này kèm theo tăng huyết áp và lá lách bị co bóp. Với liều cao, hiện tượng tăng huyết áp kèm theo một giai đoạn hạ huyết áp. Tóm lại, tác dụng của vị thuốc rất giống tác dụng của chất lobelin.
 
D. Công dụng và liều dùng
Hiện nay, cây này rất ít được sử dụng ở nước ta. Nhưng ta có thể nghiên cứu để chiết chất isotomin có tác dụng gần như lobelin, một loại thuốc dùng trong bệnh hen, trong những trường hợp khó thở. Cồn thuốc 1:10 (trong cồn 70o) có thể dùng với liều 1 - 3g trong 24 giờ. Thuốc mạnh, dùng phải hết sức cẩn thận.
 
(Theo Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – GS. Đỗ Tất Lợi)
  
Tag:
Ý kiến bạn đọc

Hãy đăng nhập hoặc tạo tài khoản để gửi bình luận

Gửi

Có thể bạn chưa biết

Những ý nghĩa của cái Tết trong truyền thống Văn hóa Việt Nam

Nói đến Tết, chúng ta thường nghĩ tới một dịp vui đầu năm mới: Tết Nguyên Ðán, ...

21 bức ảnh chứng minh thời gian là thứ đẹp đẽ nhưng vô cùng tàn nhẫn

Có những thứ thật mong manh, có những thứ lại vô cùng bền bỉ dưới tác động của ...

Nhà nông

Cần bảo vệ những người bạn của nông dân trên đồng ruộng

Hiện nay, các quốc gia trồng lúa trên thế giới đều có xu hướng phòng trừ sâu ...

Cách trồng và chăm sóc Sứ Thái Lan

Sứ Thái Lan tuy rất sai hoa,nhưng do ống hoa quá nhỏ gây trở ngại cho côn trùng ...

từ điển

Mù mắt | Isotoma longiflora

Tên khoa học là Isotoma longiflora Presl., Lobelia longifloia Willd., Laurentia ...

Tri mẫu | Anemarrhena asphodeloides

Tên khoa học là Anemarrhena asphodeloides Bunge. Thuộc họ Hành Alliaceae.

giáo trình - tài liệu

Cẩm nang chẩn đoán bệnh cây ở Việt Nam (ACIAR 2009)

Cuốn cẩm nang này được biên soạn nhằm giúp các nhà nghiên cứu bệnh cây phát ...

Các loài thực vật phụ sinh thuộc họ Cà phê | The tuberous epiphytes of the Rubiaceae

Myrmecodia Jack, a tuberous epiphytic genus of the Psychotrieae, Hydnophytinae, ...